عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )

42

مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى

3 - روى گردانى از علوم رسمي وتمايل به تصوف اكنون عبد الرزّاق - بنا بر احتمالي كه پيش از اين بتفصيل باز نموديم - در سنين حدود بيست وپنج تا سى وپنج سالگى است ، از تحصيل علوم متداول زمانش فراغت جسته است ودر پى آرامش وسكون روحي است ، هدفى كه از آغاز دوران تحصيل در پى آن بود . امّا خود را از آن هدف بسيار دور مىبيند . پيش از اين نيز ، أو يك بار ديگر خود را در چنين محذورى ديده بود ، آنگاه كه « از بحث فضليات وشرعيات فارغ شده بود » امّا « از آن بحثها وبحث أصول فقه وأصول كلام هيچ تحقيقى نگشود » ، پس اين علوم را رها كرد وبه جستجوى ديگر دانشهاى آن عصر پرداخت چه « تصوّر افتاد كه بحث معقولات وعلم الهى وآنچه بر آن موقوف بود ، مردم را بمعرفت مىرساند واز اين تردّدها باز رهاند » ، پس همّت بر تحصيل آن نهاد و « مدّتى در تحصيل آن صرف شد » امّا ، باز هم هدف را بسيار دور ديد . چه دانسته‌هايش نه أو را بمعرفت رسانيد ونه از ترديدهائى كه در ذهن داشت بازرهايند . اكنون أو در همان نقطه‌اى قرار داشت كه دو قرن پيش از اين پيشرو نامدارش امام محمد غزالى در آن قرار گرفته بود . يأس از علوم رسمي وبىاعتنائى به آن ، چه هر دو بوضوح مىديدند كه اين علوم نه تنها آنان را بآرامش نمىرساند كه « چندان وحشت واضطراب واحتجاب از آن پيدا شد كه قرار نماند ! » . راهى كه كاشاني از پس اين اضطراب رفت همان راهى است كه غزالى طي نمود وآن راه روى گردانى از علوم بدست آمده بود ، چه براي أو « معلوم گشت كه معرفت مطلوب از طور عقل برتر است » . آن گونه كه از متن اين نامه ظاهر مىشود أو مدّت زماني را در حالت « وحشت واضطراب » بسر برده است « تا وقتي كه صحبت متصوّفه وأرباب رياضت ومجاهده اختيار افتاد وتوفيق حق دستگير شد » ؛ امّا اين انتخاب جديد كه چگونگى تمامى عمر كاشاني را رقم زد زائيده چه عواملي بوده است ؟ آيا كاشاني در دوران تحصيل با صوفيان آشنائى داشته است ؟ آيا در خاندان أو صوفىاى بوده است كه أو را به اين طريقت راهنمائى كند ؟ مىتواند بود ، وهم مىتواند معلول بررسىهاى شخصي أو براي رسيدن به روشى كه أو را از اضطراب برهاند باشد . به هر روى در اين سألها كه